Vörtuveira (HPV)

Hvað er HPV?

Vörtuveira (HPV) er veira sem getur smitað fólk.

Það eru fleiri en 200 mismunandi gerðir af HPV. Að minnsta kosti 12 þeirra eru áhættutegundir sem geta valdið krabbameini, svo sem leghálskrabbameini (krabbamein í hálsi legsins). Leghálskrabbamein er fjórða algengasta krabbameinið meðal kvenna á aldrinum 15–44 ára í Evrópu [1]. HPV getur einnig valdið kynfæra- og endaþarmssvörtum.

Í stuttu máli: HPV í Evrópu

Vörtuveira (HPV) er mjög algeng veira í ESB sem berst aðallega með kynmökum.
Sýking af völdum HPV getur valdið vörtum og leitt til krabbameins hjá sumum.
HPV er tengt við um 60.000 ný tilfelli krabbameins á hverju ári í ESB.
Bólusetning verndar gegn HPV-tengdum sjúkdómum.
Almenn bólusetning gæti komið í veg fyrir flest tilfelli leghálskrabbameins.

Fáðu frekari upplýsingar um HPV-bóluefni í þínu landi.

Hvaða sjúkdómum getur HPV-veiran valdið?

Í flestum tilfellum hverfur HPV-sýkingin af sjálfu sér innan eins til tveggja ára án þess að valda einkennum.

Hjá sumum getur HPV dvalið í líkamanum lengur.
HPV getur valdið vörtum á kynfærum og í kringum endaþarmsop.

Þegar HPV-veiran dvelur lengur í líkamanum getur hún valdið breytingum á frumum líkamans. Þær geta valdið ýmsum tegundum krabbameins hjá sumum, þar á meðal leghálskrabbameini, sem og krabbameini í skapabörmum, leggöngum, endaþarmi, getnaðarlim, höfði eða hálsi. HPV er tengt við um 60.000 ný krabbameinstilfelli á hverju ári í ESB [1].

Hvernig smitast HPV?

HPV smitast með snertingu húðar við húð á kynfærasvæði. Algengast er að smit berist við kynmök í leggöngum, endaþarmi eða munnmök.

Fólk með HPV finnur ekki endilega fyrir neinum einkennum, það veit oft ekki af því að það sé með veiruna.

HPV er algengasta kynsjúkdómssýkingin í heiminum.

Hverjir er í áhættu að fá HPV?

Allir sem eru kynferðislega virkir eiga í hættu á að smitast af HPV.

Hvernig er hægt að koma í veg fyrir HPV?

Bólusetning er áhrifaríkasta leiðin til að koma í veg fyrir HPV. Bóluefnin sem eru í boði í Evrópu vernda gegn þeim HPV-veirustofnum sem valda meirihluta legháls-, legganga-, skapabarma-, getnaðarlims-, endaþarms- og munn- og kokkrabbameina. Frá því að bólusetning við HPV hófst hefur HPV-tengdum sýkingum og sjúkdómum fækkað verulega.

Bólusetning barna áður en líklegt er að þau komist í snertingu við HPV er besta leiðin til að verjast sýkingu og HPV-tengdum sjúkdómum síðar á ævinni. Yngra fólk getur einnig fengið sterkari ónæmissvörun eftir bólusetningu en eldra fólk, sem gefur því betri vörn gegn sýkingum.

Bólusetning gegn HPV fer venjulega fram hjá börnum – yfirleitt á aldrinum 9 til 14 ára – í samræmi við gildandi bólusetningaráætlanir.

Notkun smokka við kynlíf dregur úr hættu á að smitast af HPV. Smokkar veita þó ekki fullkomna vörn því veiran getur samt smitast við snertingu við húðsvæði í kringum kynfærin sem smokkar verja ekki.

Hvernig er HPV meðhöndlað?

Engin lyf eru til sem losa líkamann við HPV-veiruna sjálfa.

Meðferðir eru í boði við sjúkdómum sem HPV veldur. Hægt er að meðhöndla vörtur og forstigsbreytingar í frumum með lyfjum og skurðaðgerðum, þar á meðal minniháttar aðgerðum eins og frystingu. Lyf, skurðaðgerðir og aðrar meðferðir eru einnig í boði til að meðhöndla krabbamein af völdum HPV-sýkingar, ef þau myndast.

Þar sem það getur tekið mörg ár fyrir HPV-tengd krabbamein að myndast getur skimun hjálpað til við að greina breytingar í líkamanum áður en þær þróast í krabbamein. Með því að fjarlægja eða meðhöndla þessar „forkrabbameinsbreytingar“ minnka líkurnar á að þær breytist í krabbamein síðar. Í mörgum löndum er skimun fyrir leghálskrabbameini í boði fyrir konur í samræmi við þjóðlegar leiðbeiningar. Skimun fyrir öðrum krabbameinum sem tengjast HPV hjá áhættuhópum er einnig í boði á sumum svæðum.

Ef þig vantar ráðleggingar um meðferð eða skimunarmöguleika skaltu alltaf ráðfæra þig við lækninn eða annan heilbrigðisstarfsmann.

All the videos are available in 23 EU languages. Turn on subtitles in your language.

--------------------------------------------------------------------

Heimildir:

(1) Global Cancer Observatory: Cancer Today (útgáfa 1.1). Lyon, Frakkland: International Agency for Research on Cancer.

Athugið: Upplýsingarnar sem eru í þessum staðreyndablöðum eru ætlaðar sem almennar upplýsingar og ætti ekki að nota þær í staðinn fyrir einstaka sérfræðiþekkingu og mat heilbrigðisstarfsmanns.